Στέλιος Πελασγός Δρ.

Παραμύθι, μύθος, θρύλος και η ενσάρκωση τους     steliospelasgos@yahoo.gr

Μουσείο συναισθημάτων παιδικής ηλικίας, Φιλοπάππου, 10/2016- 5/2017

Ένα συναίσθημα- ένα παραμύθι 

Α΄ συνάντηση: 7/10 «Χαρά – Ενθουσιασμός»
Η χαρά δεν χορταίνεται. Όμως στα παραμύθια είναι στο τέλος. «Κι έκαναν γάμους και χαρές και ξεφάντωσες πολλές».Έχει όμως και επικίνδυνες χαρές. Στην μέση του παραμυθιού, χαρές που σε ζαλίζουν και σε πλανεύουν. Και μετά το γάμο έχει δουλειά για να κρατήσεις αυτό που σε χαροποίησε και για να κάνεις την χαρά σταθερή και δυνατή. Να μην κλονίζεται η χαρά από τα μυστικά, από το παρελθόν που έρχεται να σκοτεινιάσει το παρόν, από τα πένθη και τις δυσκολίες.

Β΄ συνάντηση: 4/11 «Ντροπή – Αυτοεκτίμηση»
Υπάρχει η ντροπή αλλά υπάρχει και η αιδώς; Υπάρχουν πλάσματα που ντρέπονται χωρίς να φταίξουν, για ότι τους κάνανε οι δράκοι. Υπάρχουν πλάσματα που ντρέπονται για ότι έχουν κάνει κι άλλα που ντρέπονται για αυτό που είναι. Οι κακούργοι δράκοι αλλά και οι συκοφάντες και όσοι μας κατηγορούν και μας συκοφαντούν δεν ντρέπονται ποτέ. Έτσι καταλήγουμε να φοράμε ξύλινο σώμα, ή το δέρμα του γαϊδάρου ή ρούχα παρδαλά από γδαρμένα γατιά λένε τα παραμύθια. Είναι αιώνια φυλακή, φυλακή που κουβαλάμε μαζί μας όπως το σαλιγκάρι κουβαλά το σπίτι του. Η ντροπή ήταν πάντοτε μια μέθοδος επιβολής και ελέγχου των παιδιών, των νέων, των γυναικών και όσων ήταν αδικημένοι και έτοιμοι να εξεγερθούν. Ο σύγχρονος καταναλωτισμός και νεοφιλελευθερισμός έδιωξε την ντροπή από το χώρο του σώματος υποστηρίζοντας ότι καταργεί την ντροπή, αλλά τον μετέθεσε στην εργασία και τις οικονομικές σχέσεις. Η μεγάλη ντροπή είναι να αρνείσαι ή να αδυνατείς να πληρώσεις ένα χρέος! Η ντροπή είναι η μεγάλη παιδαγωγική και ψυχολογική πρόκληση.Πώς μεγαλώνουμε παιδιά που να μην είναι ούτε ντροπαλά ούτε ξεδιάντροπα; Πώς διαχειριζόμαστε το σώμα μας ώστε να μην κρύβεται αλλά και να μην προκαλεί; Πώς φερόμαστε χωρίς συστολή αλλά και χωρίς θράσος; Πώς αφηγούμαστε χωρίς απόσυρση αλλά και χωρίς συναισθηματική επιδειξιμανία; Με σιγουριά κι εμπιστοσύνη;

Γ΄ συνάντηση: 2/12 «Εμπιστοσύνη – Φόβος»
Το θεμέλιο κάθε ανθρώπινης σχέσης είναι η εμπιστοσύνη. Η πρώτη κίνηση κάθε παραμυθιού είναι το άνοιγμα της πόρτας. Του σπιτιού. Της καρδιάς. Αν δεν ανοίξεις την πόρτα δεν θα βγεις στο δρόμο, δεν θα ξεκινήσεις το ταξίδι, δεν θα φτάσει ποτέ στην αγκαλιά που σε προσμένει και στο θρόνο που ορφάνεψε. Θα βρεθείς νύχτα στο δάσος είναι αλήθεια, αλλά θα δεις ένα φωτάκι μακρινό. Το πλησιάζεις και βρίσκεσαι ξανά μπροστά σε μια πόρτα. Στην πόρτα του Άλλου. Κι εδώ ξανά πρέπει να δείξεις εμπιστοσύνη. Για δεύτερη φορά. Χτύπα μην φοβάσαι. Χτύπα και ζήτα αυτό που χρειάζεσαι. Δώσε εμπιστοσύνη και πάρε δύναμη, καταφύγιο, προστασία, αγάπη.

Ο φόβος είναι που σκοτώνει την εμπιστοσύνη. Ο φόβος να ανοίξεις την πόρτα σε αυτόν που θα μπει με τις λάσπες και θα αρπάξει και θα διαγουμίσει. Μην φοβάσαι λεν τα παραμύθια. Δείξε διάκριση, μην ανοίγεις στο λύκο με την γλυκιά φωνή. Δείξε εμπιστοσύνη όμως σε αυτόν που δείχνει εμπιστοσύνη. Σε αυτόν που σου χτυπά την πόρτα. Σε αυτόν που σε περιμένει πίσω από την πόρτα του με αναμμένο το τζάκι της καρδιάς.

Δ΄ συνάντηση: 13/1 «Λύπη – Πένθος»
Τα παραμύθια μιλούν για την ζωή και η ζωή είναι ζυμωμένη με δάκρυα. Η λαϊκή παράδοση μας προτείνει τρόπους αυτή η λύπη να μην μας πνίξει αλλά να μαζέψουμε τα δάκρυα μας σε ένα ποτήρι και να το πιούμε για να κάνουμε ένα παιδί που θα τον βαφτίσουμε Δάκρυ κι ο Δάκρυς θα είναι πιο δυνατός από όλους τους ανθρώπους και θα κάνει μεγάλα κατορθώματα. Η διαχείριση της λύπης στηρίζεται σε μια θεμελιώδη ψυχική δυνατότητα την «αντοχή» (resilience) αυτή που θα μας βγάλει από τον πάτο του πηγαδιού. Δύο κριάρια θα εμφανιστούν μπροστά μας, ένα μαύρο κι ένα λευκό, και θα στριφογυρίζουν τρέχοντας. Άν πιάσουμε το μαύρο από τα κέρατα θα πάμε στο Κάτω Κόσμο, αν πιάσουμε το λευκό θα βγούμε στο φως του ήλιου…

Ε΄ συνάντηση: 3/2 «Θυμός – Φόβος»
Η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα; Ο φόβος γέννησε τον θυμό ή ο θυμός τον φόβο; Εμπρός στην απειλή ο φόβος δυο λύσεις μας προτείνει. Επίθεση με θυμό ή οπισθοχώρηση με τρόμο. Φοβάται ο Γιάννης το θεριό ή το θεριό τον Γιάννη; Το θεριό είναι ο θυμός και το θεριό καλά κάνει και φοβάται τον Γιάννη γιατί ο δικός του θυμός μπορεί να τον κάνει θεριό. Στα λαϊκά παραμύθια η ανθρώπινη ψυχική λειτουργία περιγράφεται με μεγάλη ακρίβεια και λεπτότητα. Ο Γίγαντας κι η Λάμια μας καταδιώκουν γιατί φοβούνται ότι θα μας χάσουν. Η μάγισσα μάνα κλείνει την Χρυσομαλλούσα στον πύργο γιατί φοβάται ότι θα την χάσει κι όταν η όμορφη κόρη το σκάει ο θυμός την κάνει τέρας, καβαλικεύει μιαν αρκούδα και την καταδιώκει.Ίσως τα σύμβολα των παραμυθιών μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε και σε κάποιο όνειρο μας να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο του φόβου και του θυμού κι έπειτα να κάνουμε το ίδιο στην ζωή μας.

Στ΄ συνάντηση: 3/3 «Ζήλεια»
Είναι φυσικό συναίσθημα η ζήλεια; Μαθαίνεται και ξεμαθαίνεται; Από πού πηγάζει και που εκβάλει; Από πού μπαίνει στο σπίτι ή στην καρδιά μας; Η θεά Ήρα, ο Μενούσης, η Διάνειρα, η Μήδεια και ο θεός Ήφαιστος συναντούν τις αδελφές της Σταχτοπούτας, την μητριά της Χιονάτης, της Κάτω Γης τον Αφέντη για να μιλήσουν για τα παθήματα τους από την Ζήλεια. Από τον αδελφικό ανταγωνισμό ως την ερωτική ζήλεια η έρημος της ζήλειας είναι απέραντη.Σε μια κοινωνία που καλλιεργεί την ζήλεια και τον φθόνο πώς μπορεί κανείς να προστατέψει τον εαυτό του και τα παιδιά του; Ποια παραμύθια μας βοηθούν να μιλήσουμε για την φυλακή της ζήλειας;

Ζ΄ συνάντηση: 7/4 «Γκρίνια»
Τι γεννάει την γκρίνια; Από πού πηγάζει η σκοτεινή αυτή αίσθηση ανικανοποίητου που βρίσκει παντού ελαττώματα, μειονεξίες ανεπάρκειες;Για την γκρίνια μιλούν αρκετά παραμύθια αλλά και αρκετές ευτράπελες λαϊκές ιστορίες που αντιμετωπίζουν την γκρίνια με το γέλιο και την χαρά. Παιδική γκρίνια, εφηβική γκρίνια, συζυγική γκρίνια αλλά και πολιτική γκρίνια. Είναι οι έλληνες περισσότερο γκρινιάρηδες από άλλους λαούς; Οι γυναίκες περισσότερο από τους άντρες; Τα παιδιά και οι γέροντες περισσότερο από τους ενήλικες. Μιλώντας για την γκρίνια θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε τα στερεότυπα και να προχωρήσουμε στα σύμβολα και τους μύθους. Να βρούμε πώς η ίδια η πράξη της προφορικής αφήγησης αλλά και οι λαϊκές ιστορίες είναι θεραπευτικές και μας απαλλάσσουν από την γκρίνια.

Η΄ συνάντηση: 5/5 «Ενσυναίσθηση – Κατανόηση Συναισθημάτων των άλλων – Empathy»
Αυτή είναι ίσως η πιο σημαντική συνάντηση για την κατανόηση των συναισθημάτων. Χωρίς της ικανότητα της ενσυναίσθησης κανένα συναίσθημα δεν θα ήταν κατανοητό. Πώς αναπτύσσεται; Που βρίσκεται; Δεν είναι ανόητοι και λούζερς οι ψυχοπονιάρηδες, όσοι μαζεύουν αδέσποτα από το δρόμο και επισκέπτονται αγνώστους στα νοσοκομεία; Δεν είναι θύματα εκμετάλλευσης; Η ενσυναίσθηση , η ψυχοπονιά, είναι αρετή τελικά ή ένα είδος ευφυίας; Στα λαϊκά παραμύθια συχνά θριαμβεύει ο ανόητος και ανεπρόκοπος όχι ο δυνατός, ο ευφυής ή ο εργατικός. Τι έχει αυτός ο άχρηστος και επιβραβεύεται προς αγαλλίαση μας; Δεν έκοψε τον ιστό της αράχνης στο μονοπάτι, δεν πάτησε το μυρμήγκι, μοιράστηκε το παξιμάδι του και έκανε συντροφιά με τον άρρωστο και τον άπλυτο. Έτσι κατάφερε να ζωντανέψει την πλούσια και όμορφη βασιλοπούλα που είχε μαρμαρώσει.

 

Μουσείο συναισθημάτων παιδικής ηλικίας, Φιλοπάππου, 1/2017- 4/2016

Η ΑΓΑΠΗ

Η αγάπη είναι το πιο δύσκολα προσδιορίσιμο συναίσθημα εντός και εκτός οικογένειας. Τα λαϊκά παραμύθια μπορούν να μας βοηθήσουν να προσδιορίσουμε, να συζητήσουμε και να υπερασπιστούμε την Αγάπη, δείχνοντας με συγκεκριμένα πρόσωπα, αντικείμενα και πράξεις τα όρια, τις παρεκτροπές, τις παρερμηνείες, τις διαστρεβλώσεις και την δύναμη της Αγάπης.

 Τα τέσσερα πρόσωπα της αγάπης και οι ημερομηνίες συναντήσεων:

 Α΄ συνάντηση: 20/1 «Έρωτας»

Τα λαϊκά παραμύθια γεννήθηκαν από τις παραδοσιακές αγροτικές κοινωνίες και την σκληρή ζωή. Εκεί ο έρωτας μοιάζει περιττή πολυτέλεια. Όλες οι άλλες μορφές αγάπης μοιάζουν εξημερωμένες κι απαραίτητες. Δεν είναι όμως έτσι. Χωρίς αυτόν δεν θα ‘βγαινες στον δρόμο. Αυτός σε ρίχνει στο στρώμα εάν δεν βρεις το ιδανικό: Την ομορφιά, την αξιοσύνη, την αγνότητα, την τρυφερότητα. Στην άκρη του κόσμου είναι η ποθητή σου ή ο ποθητός σου. Ο έρωτας είναι που θα σου μάθει την υπομονή, θα μεγαλώσει τις αντοχές σου και θα σου αποκαλύψει τις κρυμμένες δυνάμεις σου. Ο έρωτας θα σε κάνει να ανεβείς βουνά και να πολεμήσεις δράκους, να εισχωρήσεις στα έγκατα της γης και να πετάξεις στον ουρανό. Το ήξερες ότι έχεις φτερά;

 

Β΄ συνάντηση: 10/2 «Μητρική Αγάπη»
Η πρώτη αγάπη της ζωής μας είναι καθοριστική και στα λαϊκά παραμύθια. Μάνα λάμια ανθρωποφάγα ή μάνα ευλογία, μάνα με το σώμα ή μάνα κάτω από το χώμα, μάνα αντίζηλος ή μάνα απούσα, μάνα που σε στέλνει στο δάσος ή μάνα που σε φυλακίζει σε πύργο, μάνα που σε τάζει στον ήλιο ή μάνα που σου βάζει λόγια. Όποια κι αν είναι η γυναίκα που μας γέννησε και μας ανέθρεψε ορίζει το παραμύθι μας κι αν κατανοήσουμε την αγάπη της θα μπορέσουμε να ορίσουμε την εξέλιξη και την κατάληξη του παραμυθιού της ζωής μας.  

Γ΄ συνάντηση: 10/3 «Πατρική Αγάπη»
Ένα δεντράκι είναι η ζωή μας κι αν δεν έχει στήριγμα ένα ξύλο γερό, ίσιο και καθαρό τότε ο άνεμος θα το λυγίσει ή θα το τσακίσει. Ο πατέρας στηρίζει το βλαστάρι μόλις ξεφυτρώσει από το χώμα του μητρικού σώματος. Αυτή η απαραίτητη αγάπη αν παραμορφωθεί ή παραμεληθεί θα καταλήξει να σπρώξει την Πεντάμορφης να παντρευτεί με το τέρας, θα προκαλέσει την κατάρα της Ωραίας Κοιμωμένης, θα επιτρέψει την εγκατάλειψη της Χιονάτης και την τυραννία της Σταχτοπούτας, την αποξήρανση της ΞυλοΜαρίας. Αν όμως η αγάπη αυτή ανθίσει και καλλιεργήσει τα πλούτη της, αν αποδεχτεί την κληρονομιά της κι ας είναι ένας γάτος που ζητά παπούτσια τότε θα κάνει τον γιο βασιλιά και την κόρη βασίλισσα. Η ευχή του πατέρα θα νικήσει στρατούς και η συμβουλή του θα προστατέψει από κακά συναπαντήματα σε στοιχειωμένα κάστρα.

Δ΄ συνάντηση: 12/5 «Αδελφική Αγάπη»

Ο αδελφός πηγαίνει στην άκρη της γης να πάρει το αθάνατο νερό για την αδελφή του και στο δρόμο συναντά την ευτυχία, η Γκρέτελ σώζει τον μικρό Χάνς μαθαίνοντας του να ελέγχει την επιθυμία του, η Πούλια σώζει τον Αυγερινό από την Ανθρωποφάγα μάνα, η καταραμένη αδελφή του Μεγαλέξαντρου γίνεται γοργόνα γιατί χύνει το αθάνατο νερό κι ο αδελφός της πεθαίνει, ο νεκρός αδελφός σηκώνεται από τον τάφο να φέρει την αδελφή του στην άρρωστη μάνα, η Ελένη πλέκει τσουκνίδες βουβά και κάνει τα επτά αδέλφια της από μαύρα κοράκια ξανά παλικάρια …. Όλες οι μορφές αδελφικής αγάπης αναπτύσσονται μέσα στα παραμύθια σκοτεινές και φωτεινές, απλές ή περίπλοκες όλες όμως οδηγούν από ένα διαφορετικό μονοπάτι προς την ενηλικίωση και στηρίζουν την ψυχική ολοκλήρωση.